|
Yazar Doç.Dr.Abdulkadir ŞENKAL
|
|
Thursday, 13 April 2006 |
People’s Charter (Halkın Bildirgesi) sözcüğünden geliyor. Dilekçeciler Hareketi adı da verilen, işçi sınıfının özgücüne dayanarak ortaya çıkardığı hareket. Sanayi Devrimi sonrası ortaya çıkan toplumsal adaletsizliklere karşı ülke çapında ilk işçi eylemi. İngiliz işçi sınıfının parlamentoda yapılmasını istediği reform hareketi. Hareket, işsizliğin büyük boyutlara ulaştığı 1837 ekonomik bunalım dönemine denk düşüyor.
Bildirge, 1838 yılında Willia Lovett tarafından kaleme alındı. Tamamen siyasi taleplerden oluşan bildirge altı an başlıktan oluşuyor:
*Tüm yetişkin erkeklere oy hakkı,
*Seçim çevrelerinin eşit düzenlenmesi,
*Gizli oy,
*Parlamentonun her yıl yenilenmesi,
*Parlamenterlere maaş bağlanması,
*Seçilme hakkını sadece mülk sahiplerine tanıyan kanunun kaldırılması.
İrlandalı Feargus Edward O’Conner, İngiltere’yi bir baştan bir başa dolaşarak bildirgeyi ateşli nutuklarla savundu. Londra’da Şubat 1839’da toplanan Chartist Kurultay, parlamentoya sunulmak üzere bir dilekçe hazırladı. İsteklerinin dikkate alınmaması durumunda daha ileri önlemlere başvurulacağı tehdidi savruldu. Hareket içinde görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Mayıs ayında Birmingham’da toplanan kurultayda karışıklık çıktı ve hareketin ılımlı lideri Lovett ile Collins tutuklandılar. Temmuz ayında dilekçenin parlamentoya verilmesinin ardından kaba kuvvet yanlıları Newport’ta silahlı ayaklanma başlattılar. Geniş çapta tutuklanmalar yaşandı. 1842 yılında parlamentoya üç milyon imzalı bir dilekçe daha verildi. Önerilerin kabul görmemesi ile de ilintili olarak bazı Chartist liderler başka alanlara yöneldiler. 1840 yılından itibaren göreceli olarak iyileşen ekonomik yapı, hareketi destekleyenlerin sayısını azalttıysa da zaman içerisinde parlamentonun her yıl yenilenmesi dışındaki taleplerin hepsi yasallaştı. Son kitlesel Chartist hareket 1848 yılında yaşandı. Bu yıl İngiltere’de On Saatlik Kanun yürürlüğe girdiyse de siyasal karakterine rağmen küçük burjuva radikalizmiyle sakat olan Chartist hareket, liderlerinin tutuklanmasıyla dağıldı. Bundan böyle İngiltere’de büyük ölçekte siyasi işçi hareketi gerçekleşmedi. Esasen 1848, işçi sınıfı hareketlerinin Avrupa’nın tamamında yenilgiye uğradığı yıldır. İşçi sınıfı bir yeni çıkış için 1871 yılını bekleyecektir.
|
